گروهی از فلزات غیرآهنی و عناصر خاص که سال‌ها در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می‌گرفتند، حالا در بازار چین با عنوان تازه‌ای شناخته می‌شوند: “فلزات محاسباتی”.
رشد سریع زیرساخت‌های هوش مصنوعی و افزایش ظرفیت مراکز داده، تقاضا برای این مواد را بالا برده است. این روند در ماه‌های اخیر حتی روی قیمت برخی از این فلزات نیز اثر گذاشته است.
بر اساس گزارش روزنامه “پیپلز دیلی”، قیمت قلع، تانتالوم و ایندیوم در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به‌ترتیب بیش از ۴۰، ۱۵۸ و ۶۰ درصد افزایش داشته است. قیمت مس و آلومینیوم نیز در همین دوره در سطوح بالایی قرار داشته است.
“فلزات محاسباتی” یک دسته‌بندی علمی یا رسمی در صنعت فلزات نیست. این اصطلاح بیشتر یک نام بازاری است که برای توصیف موادی به کار می‌رود که با توسعه هوش مصنوعی، نقش پررنگ‌تری در زیرساخت‌های محاسباتی پیدا کرده‌اند؛ از سرورها و مراکز داده گرفته تا تجهیزات ارتباطات نوری، بسته‌بندی پیشرفته تراشه‌ها، سیستم‌های تأمین برق و تجهیزات خنک‌کننده.
رشد هوش مصنوعی فقط به افزایش تعداد تراشه‌ها و سرورها محدود نمی‌شود. هرچه توان محاسباتی بیشتر می‌شود، نیاز به برق، انتقال داده و خنک‌سازی نیز افزایش پیدا می‌کند و همین موضوع تقاضا برای طیف گسترده‌ای از فلزات را بالا می‌برد.
در این میان، مس و آلومینیوم در گروه فلزات محاسباتی عمده قرار می‌گیرند. مس برای انتقال جریان برق، اتصالات و بخش‌هایی از تجهیزات الکترونیکی و خنک‌کننده استفاده می‌شود و آلومینیوم نیز در انتقال حرارت و ساخت تجهیزات مختلف کاربرد دارد.
در مقابل، گروه دیگری از مواد مانند قلع، ایندیوم، ژرمانیوم، گالیم و مولیبدن حجم مصرف بسیار کمتری دارند، اما در بخش‌هایی از زنجیره فناوری نقش تخصصی‌تری ایفا می‌کنند. از بسته‌بندی پیشرفته نیمه‌رساناها و لحیم‌کاری گرفته تا ارتباطات نوری و تولید قطعات الکترونیکی، استفاده از این مواد در فناوری‌های جدید رو به افزایش است.
مس در این میان جایگاه ویژه‌ای دارد. از کابل‌ها و اتصالات گرفته تا بردهای مدار چاپی، تجهیزات تامین برق و سیستم‌های دفع حرارت، بخش‌های مختلف زیرساخت محاسباتی به مس وابسته‌اند. به همین دلیل، افزایش توان پردازشی سرورها می‌تواند به افزایش مصرف مس در این تجهیزات منجر شود.
برآوردها نشان می‌دهد یک سرور با عملکرد بالا که برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی استفاده می‌شود، حدود ۱۵ تا ۳۰ کیلوگرم مس مصرف می‌کند؛ رقمی که چند برابر مصرف یک سرور معمولی است. در سیستم‌های خنک‌کننده مایع نیز حدود ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم آلومینیوم اضافی برای هر سرور مورد نیاز است.
در بخش فلزات تخصصی‌تر نیز هر ماده کاربرد مشخصی دارد. قلع در لحیم‌کاری و بسته‌بندی تراشه‌ها استفاده می‌شود، تانتالوم در ساخت خازن‌های با عملکرد بالا کاربرد دارد و ترکیبات ایندیوم و گالیم نیز در تجهیزات ارتباطات نوری و قطعات الکترونیکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
به این ترتیب، توسعه هوش مصنوعی در حال ایجاد یک لایه جدید از تقاضا در بازار فلزات است. در کنار فلزات پرمصرفی مانند مس و آلومینیوم، موادی که پیش از این بیشتر در صنایع تخصصی مورد توجه بودند نیز به تدریج اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. “فلزات محاسباتی” حاصل همین تغییر در الگوی تقاضاست؛ اصطلاحی تازه برای موادی که در حال تبدیل شدن به بخشی مهم از زنجیره زیرساخت هوش مصنوعی هستند.
